Gümrüklerde verimlilik orta vadede yüzde 60’a çıkacak

Gümrüklerde verimlilik, dijitalleşme ve yapay zeka yatırımlarıyla son dört yılda yüzde 30’u aştı; sektör orta vadede yüzde 60 hedefliyor.

Türkiye genelinde faaliyet gösteren yaklaşık 2 bin gümrük firması, dijitalleşme ve yeni yazılım yatırımlarıyla operasyonel süreçlerini yeniden şekillendiriyor. Son dört yılda gümrüklerde verimlilik ortalama yüzde 30’un üzerinde artarken, sektör temsilcileri bu oranın orta vadede yüzde 60’a ulaşabileceğini öngörüyor.

Yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşması, özellikle bekleme sürelerinin kısalmasına ve kağıt üzerindeki dosya trafiğinin dijital ortama taşınmasına katkı sağladı. Firmalar yeni yatırımlarında verimlilik artışı ve yapay zeka çözümlerini önceliklendirirken, gümrük sektöründeki dönüşümün lojistik zincirinin tamamında çarpan etkisi oluşturması bekleniyor.

Mal ve hizmetlerin sınır ötesi hareketinde kritik görev üstlenen gümrükler, ticari faaliyetlerin de stratejik merkezleri arasında yer alıyor. Küresel ticaretin değişen yapısı, artan işlem hacmi, karmaşıklaşan mevzuat, kaçakçılık ve dolandırıcılık yöntemlerindeki çeşitlenme, insan kaynağı eksikliği, manuel işlemler ve güvenlik riskleri hem gümrük idarelerini hem de aracı firmaları zorluyor. Bu tablo, daha hızlı, şeffaf ve güvenli bir yapı için dijital teknolojilere duyulan ihtiyacı artırıyor.

Depo ve antrepolarda otomasyon yayılıyor

Yapay zeka destekli uygulamaların öne çıktığı alanlardan biri de antrepo ve depo operasyonları oldu. Bazı tesisler, çalışan müdahalesinin sınırlı kaldığı “karanlık fabrika” modeline yakın bir sistemle faaliyet gösteriyor. TIR’ın tesise giriş yapmasıyla başlayan süreç, makinelerin yönlendirmesiyle yüklerin paletler üzerinden depolara yerleştirilmesine kadar otomatik biçimde ilerliyor.

Gümrük aşamasında yapay zeka sistemleriyle izlenen yükler, taşıma sürecinin ardından antrepo veya depoda yine teknoloji tabanlı çözümlerle karşılanıyor. Dört yıl önce bu modelle çalışan firma sayısı birkaç şirketle sınırlıyken, bugün 100’ü aşmış durumda. İhracat taşımalarının yaklaşık yüzde 90’ının 0-5 kilogram aralığındaki ürünlerden oluşması ve işlem hacminin büyümesi de otomasyon yatırımlarını destekliyor.

Yapay zeka gümrüklerde stratejik rol üstleniyor

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, gümrük işlemlerinde yapay zeka kullanımının önemine dikkat çekmişti. Bolat’ın verdiği bilgilere göre 163 gümrük müdürlüğünde risk analizi ve veri madenciliği yöntemleri yenilendi. Bu çalışmalar kapsamında devreye alınan Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi, olağan dışı hareketlerin daha hızlı belirlenmesine imkan sağlıyor.

Yapay zekanın yalnızca teknik bir araç olmaktan çıkarak stratejik bir güç unsuru haline geldiğini belirten Bolat, Türkiye’nin bu dönüşümü geriden takip etmediğini ve veriyle yapay zekayı iş süreçlerinin merkezine yerleştirdiğini ifade etmişti.

Gümrüklerde verimlilik artışını zorunlu kılan başlıca unsurlar arasında sürekli değişen uluslararası ticaret kuralları, manuel olarak yönetilmesi güçleşen veri yoğunluğu ve artan güvenlik tehditleri bulunuyor. Kaçakçılık, sahtecilik ve dolandırıcılık girişimlerinin yöntem değiştirmesi daha gelişmiş analiz araçlarını gerekli kılarken, yetersiz insan kaynağı ve kağıt bazlı işlemler de bekleme sürelerini ve maliyetleri yükseltiyor. Dijital dönüşümü etkin biçimde uygulayan firmalar ise bu baskılar karşısında rekabet avantajı elde ediyor.