Çingene Kızı Mozaiği Türkiye’ye Döndü
Çingene Kızı mozaiği, ABD’den Türkiye’ye geri getirildi. Kültürel mirasın korunması için önemli bir adım atıldı.
Gaziantep’in önemli kültürel simgelerinden biri olan ve uzun yıllardır Zeugma’nın en dikkat çekici eserleri arasında yer alan ‘Çingene Kızı’ mozaiği, Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda büyük kompozisyonuna ait olduğu belirlenen mozaik panelinin Türkiye’ye iade edilmesiyle yeniden ülkemize kazandırıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un göreve gelmesinin ardından başlatılan iade süreçlerinde dikkat çeken eser gruplarından biri olan ‘Çingene Kızı’ panellerine bir yenisi daha eklendi. Daha önce Türkiye’ye geri getirilen 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun eksik parçalarından biri daha kültürel mirasa kazandırılmış oldu. Bakan Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, “Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü.” ifadelerini kullandı.
Bakan Ersoy, ayrıca, “Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak üzere, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve uluslararası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.” dedi.
30 Yıl Önce Ortaya Çıkarılan Eser
Gaziantep’in Nizip ilçesinde yer alan Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazılarında, yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerinde büyük bir taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda ‘Çingene Kızı’ olarak bilinen ve Dionysos kültüyle ilişkilendirilen Maenad başı tasvirinin de bu büyük kompozisyon içerisinde yer aldığı biliniyor.
Uluslararası İş Birliği ve İade Süreci
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar sonucunda eserin büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin bir çevrim içi müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi. Bakanlık uzmanları, yapılan incelemelerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni ve kompozisyon özellikleri bakımından ‘Çingene Kızı’ mozaiğiyle önemli benzerlikler taşıdığını tespit etti. Bu bulgular üzerine Bakanlık yetkilileri, Amerikan İç Güvenlik Birimi ile irtibata geçerek bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu. Ayrıca, iki ülke arasında yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya atıfta bulunarak esere el konulmasını talep etti. Elde edilen veriler arasında, Zeugma’nın daha önce kaçak kazılara maruz kalmış olması da önemli bir delil oluşturdu. 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan diğer 12 parçanın varlığı da Türkiye’nin lehine bir durum oluşturdu. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlamasının ardından mozaik panel, Chicago Başkonsolosluğuna teslim edilerek Turkish Cargo ile ülkemize getirildi. Daha önceki iade süreçlerinde olduğu gibi, bu eserin de kamu kaynakları harcanmadan uluslararası iş birliği ile sağlandığı belirtildi. Bilimsel değerlendirmelerin ardından Türkiye’ye getirilen eser, süreç sonunda Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Panel, yapılacak işlemlerin ardından Gaziantep’te ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde yeniden ait olduğu parçayla buluşacak.
