NASA, aşırı yumuşak X-ışını kaynakları keşfetti
NASA’nın Chandra Gözlemevi, zayıf X-ışınları yayarken yoğun morötesi ışık saçan, daha önce bilinmeyen kompakt ikili yıldız sistemleri keşfetti.
NASA’nın Chandra X-Işını Gözlemevi, daha önce benzeri tespit edilmemiş gizemli kozmik nesneler belirledi. Kompakt ikili sistemler sınıfında yer alan bu yapılar, eş yıldızlarından gaz çekmelerine rağmen çok düşük enerjili X-ışınları yayıyor ve aynı anda yoğun morötesi ışık saçıyor.
Alabama Üniversitesi’nden Mustafa Muhibullah’ın liderlik ettiği araştırma ekibi, bu özelliklerin bir arada görüldüğü başka bir nesne grubuyla daha önce karşılaşılmadığını bildirdi. Bu nedenle yeni kaynaklar, aşırı yumuşak X-ışını kaynakları olarak tanımlanıyor.
Düşük enerjili X-ışınlarının ardındaki mekanizma
Karadelikler, nötron yıldızları ve beyaz cüceler gibi yıldız kalıntıları, güçlü kütleçekimleri sayesinde yörüngelerindeki yıldızlardan gaz çekebiliyor. Gazın bu süreçte aşırı ısınması genellikle yüksek enerjili X-ışınlarının ortaya çıkmasına yol açıyor. Ancak Chandra’nın tespit ettiği nesneler, alışılmış tablonun aksine yalnızca zayıf X-ışınları yayıyor.
Araştırmacılar, gözlenen düşük enerjili ışınımın, büyük miktarda morötesi ışık üreten bir sürecin dışarı sızan kısmı olabileceğini değerlendiriyor. Yıldızlararası gaz ve toz bulutlarının morötesi ışığı soğurması, bu tür kaynakların gözlemlenmesini güçleştiriyor.
Samanyolu’nun düzlemindeki yoğun gaz ve toz nedeniyle galaksimizde henüz bu özelliklere sahip bir kaynak bulunamadı. Bilim insanları ise evrenin farklı bölgelerinde çok sayıda benzer nesnenin saklanıyor olabileceğini düşünüyor.
İki önemli kozmik soruya yanıt arayışı
Yeni keşfin, evrendeki gazların nasıl iyonlaştığı ve Ia tipi süpernovaların hangi mekanizmayla patladığı sorularına katkı sunabileceği belirtiliyor. Büyük ve sıcak yıldızların, evrendeki gazların iyonlaşmasını tek başına açıklayamaması nedeniyle bu sistemlerin yaydığı yoğun morötesi ışık önemli bir ipucu olarak görülüyor.
Yıldız oluşum süreçlerinde denge sağlayabildiği düşünülen bu kompakt sistemler, beyaz cücelerin patlamadan önce geçirdiği son evrelerin anlaşılmasına da yardımcı olabilir. Ia tipi süpernovalar, evrenin genişleme hızını ve karanlık enerjiyi ölçmekte standart gösterge olarak kullanıldığı için, bu patlamaların kökenini aydınlatmak kozmik evrimin anlaşılması açısından önem taşıyor.
Araştırmanın sonuçları 9 Eylül’de Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.
