Nâzım Hikmet Müzesi: İzmir’de kalıcı bir yuva çağrısı

İzmir’de açılan “Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi” sergisi, Nâzım Hikmet Müzesi fikrini yeniden gündeme taşıyor ve kalıcı bir mekân öneriyor.

Nâzım Hikmet’in yaşamında İzmir’in özel bir yeri bulunuyor. Şair, 1925 yılında Ankara İstiklâl Mahkemesi’nde gıyabında yargılandığı sırada İzmir’deydi. Âlim Kahraman’ın aktardığına göre Nâzım Hikmet, Türkiye Komünist Partisi’nin Ocak 1925’teki kongresine katıldıktan ve polis takibine alındıktan sonra İzmir’e geçti. Ancak bu yolculuk yalnızca saklanma amacı taşımıyordu; İzmir örgütünün çalışmalarına katkı sunması ve işçilere dağıtılacak haftalık bir gazetenin hazırlanması için kente gönderilmişti.

Nâzım Hikmet İzmir’de yaklaşık dört ay kaldı. Bu dönem, yıllar sonra kaleme aldığı otobiyografik romanı Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşimde de yer buldu. Şair, romanını ölümünden bir yıl önce, 1962’de tamamladı. Dolayısıyla İzmir’de yaşananlarla bu deneyimlerin edebî esere dönüşmesi arasında 37 yıl bulunuyor. Romanın 1964’teki ilk Rusça baskısında Romantika adı kullanılırken, Türkiye’deki ilk baskı 1967’de Gün Yayınları tarafından Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim adıyla yayımlandı. Bu başlığın Nâzım Hikmet hayattayken ilk kez 1964 tarihli Bulgarca baskıda kullanıldığı belirtiliyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin katkıları ve ev sahipliğinde, Folkart’ın yapımcılığını üstlendiği “Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi” sergisi bu nedenle dikkat çekici bir beklenti yarattı. Serginin adı, Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşime yapılan göndermeyle Nâzım Hikmet’in İzmir günlerini ve bu günlerin edebiyatına yansımalarını ele alan bir çalışma izlenimi veriyordu. Ayrıntılar ortaya çıktıkça serginin yalnızca İzmir dönemine odaklanmadığı, şairin bütün yaşamını ve kültürel mirasını geniş bir çerçevede değerlendirdiği görüldü.

Küratörlüğünü Nâzım Hikmet araştırmacısı Melih Güneş’in, sergi tasarımını ise Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim Görevlisi Ömer Durmaz’ın üstlendiği çalışma, 95. İzmir Enternasyonal Fuarı ile eş zamanlı olarak Kültürpark Atlas Pavyonu’nda ziyarete açıldı. Yaklaşık 2 bin 125 metrekarelik alana yayılan ve fuaye dâhil 15 salondan oluşan sergide, Türkiye’den ve yurt dışından kişi, kurum, arşiv ve koleksiyonlardan derlenen yüzlerce belge bir araya getirildi. Elyazmaları, kişisel eşyalar, mektuplar, sanat eserleri ve görsel-işitsel kayıtlar, Nâzım Hikmet’in hayatını farklı yönleriyle izleme olanağı sunuyor.

Melih Güneş, serginin klasik bir biyografi anlayışıyla hazırlanmadığını vurguluyor. Oğlu Mehmet Hikmet’in Fransa’daki evinden ve Nâzım Hikmet’in Moskova’da yaşadığı evden gelen belgelerle farklı koleksiyonlardaki malzemelerin birlikte değerlendirilmesi, şairin yaşamına daha katmanlı bir bakış sağlıyor. Sergideki her belge yalnızca bir kişinin hayatına değil, aynı zamanda bir düşünce dünyasına, edebiyat anlayışına ve dönemin tarihsel koşullarına tanıklık ediyor. Bu yaklaşım, Nâzım Hikmet’i yalnızca geçmişte kalmış bir şair olarak değil, eserleri ve kültürel mirasıyla bugün de etkisini sürdüren bir sanatçı olarak ele alıyor.

Serginin amacı, Nâzım Hikmet’in yaşamını eksiksiz bir kronoloji içinde sıralamak değil. Buna rağmen 15 salonu gezen ziyaretçi, şairin hayatı ve eserleri hakkında kapsamlı bir izlenim ediniyor. Belgelerin ve görsel malzemenin zenginliği, serginin tek ziyarette bütünüyle kavranmasını güçleştiriyor. Özellikle Mehmet Hikmet’in babasına gönderdiği mektuplar ve kartpostallar, baba-oğul ilişkisine dair yerleşik bazı kabulleri yeniden düşünmeye imkân veriyor; bu yazışmalar aralarındaki güçlü sevgi bağını açıkça ortaya koyuyor.

Melih Güneş’in ilk kez izleyiciyle buluşturduğu, Nâzım Hikmet, Vera ve dostlarının gezisini gösteren kısa film de serginin dikkat çeken bölümleri arasında yer alıyor. Kamuoyuna ilk kez sunulan çok sayıdaki belge ve kayıt, çalışmanın sıradan bir sergi sınırını aştığını düşündürüyor. Sergi, kapsamı ve kalıcı bir arşiv duygusu yaratması nedeniyle şimdiden bir Nâzım Hikmet Müzesi için güçlü bir temel niteliği taşıyor.

Bu noktada İzmir’de kalıcı bir Nâzım Hikmet Müzesi kurulması önerisi gündeme geliyor. Şairin kentte geçirdiği aylar, bu dönemin romanına ve diğer eserlerine yansımaları ve sergide oluşturulan kapsamlı içerik, böyle bir müze için güçlü gerekçeler sunuyor. Kültürpark Atlas Pavyonu’nun müzeye dönüştürülmesi, ortaya konan emeğin kalıcılaşmasını sağlayabilir. Bu kararın İzmir Büyükşehir Belediyesi ile sergiye katkı sunan Folkart tarafından değerlendirilmesi, şairin mirasının gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir adım olabilir.

“Nâzım Hikmet: Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi” sergisi, 95. İzmir Enternasyonal Fuarı kapsamında Kültürpark Atlas Pavyonu’nda 15 Ocak 2027’ye kadar ziyaret edilebilecek. Sergi, yalnızca İzmirlilere değil, Nâzım Hikmet’i yakından tanımak isteyen tüm edebiyat meraklılarına hitap ediyor. İzmir’deki bu kapsamlı çalışmanın, kalıcı bir Nâzım Hikmet Müzesi fikrinin hayata geçmesine vesile olması bekleniyor.